| |
|
 |
İşte Kuran'da Çevre Anlayışı Ve "Ekolojik İslam"
"İnsan tabiatın efendisi değil, vekilidir"
Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Melen Suyu Projesi açılış töreninde "çevreci" tepkileri "İnsandan daha değerlisi var mı" sözleriyle eleştirdi. Kuran çevreci bir bakış açısıyla incelendiğindeyse, insanın doğayı korumakla sorumlu kılındığı göze çarpıyor. İşte Kuran'da çevre anlayışı ve "ekolojik İslam"…
Kusura bakmasınlar Greenpeace üyeleri çıkıyor, ayaklanıyorlar. Sağa sola saldırıyorlar. 'Efendim buraya baraj yapamazsınız!' Niye? 'Doğaya zarar veriyorsunuz.' Biz barajı insan için yapıyoruz. İnsandan daha değerlisi var mı?"
2 Aralık'ta gerçekleştirilen Melen Suyu Projesi açılış töreninde, Başbakan Tayip Erdoğan'ın bu sözleri dikkat çekti. Erdoğan Greenpeace'e yüklense de, aslında bazı baraj projeleri her kesimden tepki topluyor. Dahası; Hasankeyf'i sular altında bırakacak olan Ilısu Barajı veya Artvin'de Çoruh Nehri üzerinde yapılan ve Yusufeli İlçesi'ni köyleriyle birlikte sular altında bırakacak olan Yusufeli Barajı örneklerinde olduğu gibi yargıya da taşınıyor. Tartışmalar bir yana, Başbakan'ın "İnsandan daha değerlisi var mı" değerlendirmesi de, insanda "İslam ve çevre ilişkisini yakından inceleme" merakını depreştiriyor. Harvard Üniversitesi Dünya Dinlerini Araştırma Merkezi'nin yayımladığı bir dizinin kitabı olan ve geçen ay Oğlak Yayınları tarafından Türkçe'de de yayımlanan "İslam ve Ekoloji /Bahşedilmiş Bir Emanet", konu hakkında dünyada önde gelen uzmanların yazdığı makalelerle derin bir değerlendirme imkânı sağlıyor.
Kitapta "Kuran Perspektifiyle Bir Çevre Etiği Anlayışına Doğru" başlıklı bir makalesi bulunan, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Felsefe Tarihi öğretim üyesi Doç. Dr. İbrahim Özdemir'in, insanın yeryüzündeki görevinin halifelik olduğuna dikkat çekmesi ilgiye değer. Milli Eğitim Bakanlığı Dış İlişkiler Genel Müdürü görevini de sürdüren, çevre ve İslam ilişkisi üzerine birçok çalışmaya imza atan, üniversitede "Çevre ve Din" dersi veren Özdemir, Kuran'da bu hususta En'âm Sûresi'nin "O, sizi yeryüzünde halifeler yapan, size verdiği nimetler konusunda sizi sınamak için bazınızı bazınıza derece derece üstün kılandır (" şeklindeki 165. Ayeti'ne işaret ediyor. Özdemir görüşmemiz sırasında, halifeliğin çoğu kez sadece siyasal olarak anlaşıldığını ve eksik değerlendirildiğini belirtiyor ve ekliyor: "Ben halifeliği metafizik anlamda kullanıyorum. İnsan, Allah'ın yeryüzünün sorumluluk ve korunmasını bıraktığı tek varlıktır. Varlık zincirinde üst mertebede, ama diğer tüm alt mertebelerden sorumlu." Bu noktada Râhman Suresi'nin 10. Ayeti'nin ("Allah yeri yaratıklar için var etti") önemine dikkat çeken Özdemir, yeryüzündeki nimetlerde ve doğal kaynaklarda sadece insanların değil, hayvanların ve hatta bitkilerin de hakkı olduğu yorumunu yapıyor. Özdemir'e göre tabiat cansız değil: "Canlı ve anlamlı, çünkü Allah kâinatla konuşuyor; Fussilet Suresi'nde onları varlık âlemindeki canlı varlıklar olarak muhatap alır ve 'İsteyerek de olsa, istemeyerek de olsa emrime gelin' der, onlar da 'Gönüllü olarak geldik' derler." Kuran'ın ortaya koyduğu çevre anlayışının temelinin, insan dahil canlı-cansız bütün mahlukatın Allah tarafından yaratıldığı esasına dayandığını belirten Özdemir, insanın görevini ise şöyle özetliyor: "Allah'ın 'her şeyi bir ölçüye göre yarattığı' göz önüne alınırsa, bu ölçüye dikkat etme ve onu bozmama görevi insana düşer. Bizler Allah'ın yeryüzündeki emanetçileri ve halifeleriyiz. Tabiatın ve dünyanın efendileri olmadığımız gibi, dünya da dilediğimiz gibi tasarruf yapabileceğimiz malımız değildir. Halife olan insan, ahiret günü emanete karşı nasıl davrandığı ve muamele ettiğinden hesaba çekilecektir."
Öte yandan Özdemir, aslında Başbakan'ın çevre konusunda daha duyarlı olduğunu düşünüyor. Richard Foltz'un editörlüğünde 2005 yılında New York'ta yayımlanan "Environmentalism in Muslim World" kitabında yer alan "The Development of Environmental Consciousness in Modern Turkey" (Çevre Bilincinin Türkiye'de Gelişimi) başlıklı makalesinde, özellikle Başbakan'ın belediye başkanlığı yaptığı dönemde çevreci adımlar attığı tespitinde bulunmuş. Özdemir, "Erdoğan'ın İstanbul'daki başarıları; su sorununun çözülmesi ve yaklaşık bir milyon ağaç dikilmesi. Büyükşehir Belediyesi çevre bilincini arttırmak için kitaplar yayımladı. Ünlü Alman çevreci aktivist ve düşünür Rudolf Bahro gibi uzmanların davet edildiği seminerler düzenlendi" diyor.
|
|
|
GÖKÇEN BEYİNLİ DİNÇ
