|
 |
|
||||||||||||||
|
|||||||||||||||
 |
 |
Büyük Sermayeye Yön Verenler Arasında 50 Emekli General Var Kâr edilecek; et! Forbes Dergisi'nin haziran sayısında yer alan Elif Akın ve Burak Mavi İmzalı habere göre, geçmişte şirketlerin ancak personel müdürü koltuklarında yer bulabilen asker kökenli yöneticiler, emekli generallerin girişimleriyle yönetim kurullarına kadar yükseldi. Artık milyar dolarlık cirolara ulaşan şirket ve vakıfların gidişatına, yönetim kurulu ve mütevelli heyetlerindeki askerler yön veriyor. Merkezi ABD'de bulunan Korn / Ferry International adlı insan kaynakları şirketi iki yıl önce asker kökenli CEO'ların performanslarına ilişkin bir araştırma yayımladı: Standart & Poors ve Economist Intelligence Unit tarafından belirlenen 500 büyük Amerikan şirketi endeksinde 59 asker kökenli CEO vardı! 2000 nüfus sayımına göre ABD'deki yetişkin erkeklerin yüzde 3'ünün asker olduğu düşünüldüğünde 500 şirkette bu kadar çok asker kökenli CEO olması garip gelebilir. Yine de bunun geçerli bir nedeni var: 30 Eylül 2005 verilerine göre bu listede yer alan asker kökenli CEO'ların performansı geride kalan bir, üç, beş ve 10 yıllık dönemlerle kıyaslandığında diğer CEO'lardan daha yüksek. Ve asker kökenli CEO'lar aynı şirkette daha uzun süre çalışabiliyor; ortalama 7,4 yıl. Diğerlerinde bu süre 4,5 yıl. Araştırmaya göre bunun nedeni asker kökenli yöneticilerin mücadeleci yapıları ve savaş oyunlarındaki becerileri sayesinde stresli dönemleri daha kolay atlatmaları. Türkiye'de ise askerlerin iş dünyasına katkısı strateji ve lojistik gibi askeri terimlerle sınırlı değil. Asker kökenliler, sayıları çok az olsa da yönetim kurullarında rahatlıkla koltuk bulabiliyor. Askerlerin iş dünyasına girişi, aldıkları eğitimin uzantısı gibi görülüyor. Uluslararası DBM Kariyer Danışmanlık şirketinin araştırmasına göre dünyada emekliye ayrılan subayların yüzde 80'i özel şirketleri, yüzde 10'u kendi işini kurmayı tercih ediyor. Geri kalanı ise çalışmak istemiyor. E&E Group yönetici ortağı Kıvanç Ersöz'e göre emekli subayların çalışma isteğinin, maddi kaygılarla ilgisi yok. "Emekli üst düzey subayların çalışmak için talep ettiği maaşlar sivil bir yöneticiye oranla neredeyse yarı yarıya." İyi eğitimli, on binlerce insanı yönetmiş askerler, hâlâ işe yarayabileceklerini kendilerine ve çevrelerine ispat etmek istiyor. Emekli generaller neden siyaset değil de iş dünyasını tercih ediyor? Bunun temel nedeni Türkiye'de güç dengesinin iş dünyası lehine kayması. Asker iktidarı bırakınca milli gelirdeki payı düştü Çok partili dönem öncesinde kurucu konumundaki askeri seçkinler, parlamentoda yüzde 15 oranında temsil ediliyordu. Çok partili rejime geçildiğinde, Adnan Menderes'in bir kısım toprak sahibi ve savaş sürecinde palazlanan yerli ticaret çevrelerini etrafında toplayarak oluşturduğu Demokrat Parti, 1950'de geniş kitlelerin desteğiyle iktidara geldi. Menderes'in uyguladığı enflasyon politikası, subayların ve CHP döneminde devrimci kadronun çekirdeği olarak görülen memurların nüfuzlarında ve yaşam düzeylerinde büyük çaplı bir yıkıma neden oldu. Güç dengesi iş dünyasına kaymaya başlamıştı. Uygulamadaki on yıllık enflasyon politikası, 1960'da çalışan kesimin yüzde 2,82'sini oluşturan memurların milli gelirden ancak yüzde 15 pay alabilmesine neden oldu. Memur başına düşen yıllık gelir 9 bin 340 TL idi. Ticaret kesiminin çalışan nüfusa oranı binde 67 olmasına rağmen milli gelirden aldıkları pay yüzde 24,9'a yükselmişti. Ticaretle uğraşanlar kişi başına yıllık ortalama 129 bin 900 TL gelir elde ediyordu. Bu durum 1950 seçimlerinde iktidarı bırakmak durumunda kalan asker ve sivil bürokrasiyi, hükümete cephe almaya zorlamıştı. Nüfuz ve yaşam düzeyi etkilenen askerlerse darbe dönemleri dışında hızla siyasi arenadan çekilmek zorunda kaldı. Çok partili dönem öncesinde kurucu ve yönetici konumundaki askerlerin parlamentodaki temsil gücü, yüzde 15'in üzerindeydi. 27 Mayıs ertesi Temsilciler Meclisi'ndeki asker kökenli milletvekilleri parlamentonun yüzde 8,83'ünü oluşturuyordu (Yüzde 5,15'lik kısmı generaldi.). 1970'lerde bu oran yüzde 7'ye geriledi. 12 Eylül'den sonra oluşturulan Danışma Meclisi'nde yine yüzde 15,56'ya çıktı (Yüzde 12,57'lik kısmını generaller oluşturuyordu.). 1983-1995 yılları arasında ise yüzde 3,5'e kadar düştü. 1999 seçimlerinde asker ve polis kökenli milletvekillerinin toplamı parlamentonun yüzde 1,6'sına ve 2002 seçimlerinde binde 4'e geriledi. Artık din adamları bile asker ve polis kökenli milletvekillerinin toplamından fazlaydı parlamentoda. Parlamentodan bu şekilde çekilen üst düzey emekli askerler, gücün yeni merkezi iş dünyasına adım atmaya başladı. Ekonomi odaklı politikalar izleyen Özal döneminde özellikle emekliliği yaklaşan generallerin hangi özel şirkete geçeceği rutin soru haline gelmişti. 12 Eylül'ün İkinci Ordu Komutanı ve Evren'in üç buçuk yıl danışmanlığını yürüten Orgeneral Bedrettin Demirel ise "Niçin yönetim kurulu üyeliği yapmıyorsunuz" sorusuna "Şirket paşası olmak istemedim. Onun için herhangi bir şirkette çalışmak istemiyorum. Emekli maaşım bana yetiyor" demişti. Batık bankaların paşaları Emekli generallerin iş dünyasındaki varlığı, Genelkurmay Başkanlığı'nı da rahatsız etmeye başlamıştı. TMSF'nin batık bankalara el koyma operasyonu ise bardağı taşırdı. 1990-1993 yılları arasında Kara Kuvvetleri Komutanlığı yapan Muhittin Fisunoğlu, Genelkurmay Başkanlığı için sıra beklerken Doğan Güreş'in görev süresinin uzatılması üzerine emekliye ayrılmıştı. Emekliliğinin ardından Hayyam Garipoğlu'nun Sümerbank'ında yönetim kurulu üyesi oldu. Eski Jandarma Genel Komutanı emekli Orgeneral Teoman Koman da Cavit Çağlar tarafından İnterbank Yönetim Kurulu'na transfer edilmişti. Deniz Kuvvetleri eski komutanı emekli Oramiral Vural Beyazıt ise Dinç Bilgin tarafından Etibank Yönetim Kurulu'na yerleştirilmişti. 28 Şubat'ın ünlü generallerinden Güven Erkaya Bank Ekspres ve Kanal-6'nın patronu Korkmaz Yiğit'in danışmanlığını yapıyordu. Bankalara el koyma süreci büyük gürültüyle başladığında garip bir durum ortaya çıktı. Bankaların sivil yöneticileri yargılanırken, asker kökenliler adeta dokunulmazlık zırhıyla kuşatılmıştı. Etibank davasında Bilgin hapis yatarken Beyazıt, yönetim kurulu üyeleri cezalandırılmadığı için sorgulanmadan serbest kaldı. Fisunoğlu ve Koman da İnterbank davasında aynı gerekçelerle ne sorgulandı ne de yargılandı. Hükümet deviren Türkbank skandalı ise Yiğit'in danışmanı Erkaya'ya sorulmadan kapandı. Gazeteci Can Ataklı o günlerde "Eski komutanların bir de hapse girerek ordunun haysiyetinin daha fazla zedelenmemesini sağlamaya çalışıyorlar. Savcılar da ordunun hassasiyetinden şimdilik eski komutanlara dokunmuyor" diye yazmıştı. "Emekli generaller şirketlerde çalışmasın!" Genelkurmay Başkanlığı'ndaki rahatsızlık 23'üncü Genelkurmay Başkanı Hüseyin Kıvrıkoğlu tarafından yazılı olarak kayıtlara geçirildi. Kıvrıkoğlu bir tamimle, "boşluk ve geçim sıkıntısı yaşamamaları" için emekli orgeneralleri Harp Akademileri'ne bağlı ABAM'da (Askeri Bilimler Araştırma Merkezi) görev almaya çağırdı. İlk yanıt, Genelkurmay eski başkanları emekli Orgeneral İsmail Hakkı Karadayı ve Necip Torumtay'dan geldi. ABAM onur üyesi Torumtay ve Karadayı'ya Nurettin Ersin, Hüsnü Çelenkler, Kemal Yamak, Halis Burhan ve Nezihi Çakar da katıldı ve emekli orgenerallere MGK binasında birer ofis tahsis edildi. Ardından Kıvrıkoğlu'nun demeci gazetelerde yayımlandı: "Emekli generallerin bir şirkette çalışması uygun değil. Yayımladığım tamim, şu anda orgenerallerle sınırlı ama tüm generalleri kapsaması için çalışma yapılıyor. Ankara'daki Milli Güvenlik Kurulu, İstanbul'da Harp Akademileri Komutanlığı ile İzmir'deki Hava Eğitim Komutanlığı'nda bütün emekli orgenerallere oda verdik, sekreter tahsis ettik. Otursunlar, ister anılarını yazsınlar, isterlerse ilmi çalışma yapsınlar. Çalışmaları için ücret de vereceğiz." Orgeneral Kıvrıkoğlu'nun, Ağustos Şurası'nda emekliye ayrılacak komutanlara yönelik mesajında ise üç yıllık yasal süre dolmadan TSK ile iş yapan şirketlerde çalışmanın yasak olduğu vurgulanıyordu. Amaç emekli personelle ilgili ortaya atılabilecek 'ticari çıkar' dedikodularını önlemekti. Ama tamim çok geçmeden etkisini yitirdi.
|
|
||||||||||
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||
| Her hafta | Türkiye | Dünya | Toplum | Kültür Sanat | Yazarlar | Künye / İletişim | Bize ulaşın | |||
|
|||
|
