Haset Ve Şükran
Haset kültürü insan ilişkilerini infilaka hazır bir bomba haline getiriyor. Bu havayı soluduğumda, başkasının yücelmesi benim değersizleşmem anlamına geliyor.
Pozitif psikoloji okulunun kurucusu Martin Seligman, kimi konuşmalarında 'şükran ziyareti'nden bahseder. Temel olarak, bizden gerçekten şükran duyduğumuz birini belirlememizi, ona bu şükran ve minnettarlık duygularımızı ifade eden bir mektup yazmamızı ve bu mektubu gidip ona okumamızı öneren bir ödevdir bu. Türkiye'de günlük hayat o kadar kıyıcı ve haset duygusuyla o kadar zehirlenmiş ki, bu düşüncenin yaşadığımız ülkede hayata geçirilmesi, bana pek bir zor görünüyor. Öyle ya ideolojik kamplaşmaların olmadığı, insanların birbirinin boğazına sarılmadığı, ötekinin varlığını kendisine tehdit olarak görmediği toplumlarda gerçekleşebilir böyle bir şey. Şükran hasede galip geldiğinde, onarmak arzusu yıkma isterisinin yerini aldığında
İdeolojik körlük, kendisinden farklı olanı etiketleyerek insanlıktan düşürmeye hizmet ediyor. İnsanlıktan düşürülenin her türlü istihza ve tahkiri hak ettiği varsayılıyor. Ağızlarını köpürterek slogan atan kelli felli rektörlerden gazete haberlerine, haşin yorumlar yazan isimsiz kalabalığa kadar pek çok insan, kendi haklılığını rasyonel argümanlarla değil ötekinin kötü niyeti ve yanlışlığı üzerinden kurguluyor. Bütün tartışmalar önünde sonunda o basit, o ilkel grup dinamiğinde ifade buluyor: Biz iyiyiz, onlar kötü.
Haset kültürü insan ilişkilerini infilaka hazır bir bomba haline getiriyor. Bu havayı soluduğumda, başkasının yücelmesi benim değersizleşmem anlamına geliyor. O halde onu da dedikodu, kara çalma, çelme takma gibi en adi vasıtalarla yanıma çekmeliyim ki değersizlik hislerim beni perişan etmesin. Bu toplum tuhaf bir özgüven spazmı içinde. Özgüven bazen büzüşüyor, o kadar narinleşiyor ki her şey ve herkes tehdit oluveriyor. Sonra birden gevşiyor, dağa taşa meydan okuyan sağlıksız bir ruh haline dönüşüyor. Bu psikolojik dinamik, insanları hemen her konuda hiç zahmet harcamaksızın otorite kılmaya yetiyor. Anlamak zahmetine hiç girmeden, üç satır okumadan, ter dökmeden üst perdeden konuşan insanların ülkesi. Okumasına ve anlamasına gerek yok, çünkü o doğuştan haklı olanlar kabilesinden.
Haset, kıskançlıktan farklı olarak, sahip olunan bir şeyi kaybetme korkusundan çok başka birine kötülük yapma arzusuyla şekillenir. Bizim toplumumuzda geleneksel yapının çözülmesi, diğerkâmlık ve özgeciliğin bu yapıyla birlikte değer yitimine uğraması, 'haset kültürü'nü tırmandırıyor. Hayatı bir 'fare yarışı' olarak tanımlayan rekabetçi anlayış, kişinin özgüvenini yanlış sac ayakları üzerine kuruyor. Maddi güç, başkaları üzerinde iktidar kurabilme kabiliyeti, toplumsal alanda görünürlük ve işitilirlik gibi gelgeç değerler, özgüvenin en önemli belirleyicileri oluyor. Hayat bir kez 'fare yarışı' olarak algılanmaya başlandığında, bizden önde olduğunu düşündüğümüz herkes öfkemizin nesnesi oluveriyor.
Haset kültürü insanların birbiriyle konuşmasını da engelliyor. Bu kültürün içinden konuşanlar, insanın samimi bir ontolojik duruşa yaslanarak konuşabileceğine ihtimal vermiyor. Kendilerinden farklı düşünen herkesi ikbal avcılığıyla, çıkar peşinde koşmakla itham ediyor. Baktığı her yerde güç yarışı görenler adeta gücü kutsuyor ve onu elde etmek için her vasıtayı mubah sayıyor. Haset kuvvetli bir his ve ona mağlup olan kimse yok ki iç huzuru bulabilsin. İçten içe insanı kemiren, sinir uçlarını her daim uyaran, insanı sürgit bir mutsuzluğa hapseden olumsuz bir duygu. Bütün zaferleri Pirus zaferi. Ötekinin tahrip edilmesi için sıkılan her kurşun aslında kendisini vuruyor, başkasını yok etmek için harcanan her çaba aslında kendi iç ışığını söndürüyor.
| Haberin devamını Yeni Aktüel dergisinin 137. sayısında bulabilirsiniz! |  |
|
