Nedimeler!
Ünlü Fransız düşünür Michel Foucault'nun Kelimeler ve Şeyler adlı eserinin bendeki yeri ayrıdır. İstanbul'da siyasal bilimler okurken, daha okulun ilk yıllarında özenip "ödünç" aldığım ama geri vermediğim; yıllar sonra para kazanmaya başladığımda ilk iş olarak gidip bedelini sahibine teslim ettiğim bir kitaptır o. On kez okumaya başlayıp bir türlü 20. sayfayı geçemediğim bu kitap, yıllar sonra 1999'da Fransa'da yüksek lisansa başladığım günlerde yeniden karşıma çıkmıştı. Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy'nin de okuduğu okulda (Enstitut d'Etudes Politiques), Avrupa Birliği - Avrupa'da sınırlar ve halk hareketleri üzerine çalışırken bu kitaptan yola çıkarak bir sunum hazırlamam gerekmişti. Ama 20 sayfadan fazla okuyamadığım kitabın Türkçe'si de yanımda değildi. Sonraki iki hafta kütüphanede geçirdiğim saatleri bir ben bilirim bir de Allah. Velhasıl bir başyapıt olduğunu hemen belirteyim. Kitap 1994'te İmge Yayınları'ndan çıkarken yazarımız Mehmet Ali Kılıçbay tarafından Türkçe'ye çevrilmişti. Kitabın teferruatına girersek çıkmaya imkân yok! Ancak son günlerde, başta türban olmak üzere Türkiye'de yaşanan siyasi tartışmalar karmakarışık bir hal almaya başlayınca; bir de üzerine Semin Gümüşel'in Doç. Umut Özkırımlı ile Milliyetçilik ve Türkiye-AB ilişkileri üzerine yaptığı röportaj eklenince, Kılıçbay'ın "İnsan Bilimlerinin Arkeolojisi" denen Kelimeler ve Şeyler için yazdığı sunuşu hatırladım.
Özkırımlı, çalışmasında bir de tablo yaparak siyasi partileri sınıflandırmış. Tabloda Batıcı ve laik partilere ayrılmış bölüm tamamen boş. Çünkü, mesela CHP laik ama dünyada eşine az rastlanır biçimde Batı karşıtı. Yani kafa karışıklığı bu tabloda görülebiliyor. Ve Kılıçbay'ın 1993'te yazdıklarına gelirsek, sürüp giden siyasi tartışmalar arasında hangimizin nerede durduğunun artık pek belli olmadığını; dahası bu ortamda çizilecek bir Türkiye tablosunun neye benzeyebileceğini sezmek de mümkün: "ThGautier, ını ilk kez gördüğünde, 'Tablo nerede' diye haykırmaktan kendini alamamıştı. İlk bakışta, tablo basit bir konuyu işlemektedir. Kralın beş yaşındaki kızı infante Margarita, nedimeleri (las meninas) ve soytarılarıyla çevrelenmiş olarak tablonun ortasındadır. En dip tarafta, saray nazırının silueti görülmektedir, ama biraz daha yakından ve daha dikkatle bakılınca, tabloda başka kişilerin de olduğu fark edilmektedir. Dip duvarın üzerinde bir ayna vardır ve aynadan İspanya Kralı IV. Felipe ile Kraliçe Avusturyalı Maria-Anna'nın görüntüleri yansımaktadır. Ve ressamın bizzat kendi, üzerinde çalıştığı tuvali bize ters dönmüş olarak görülmektedir. O halde, resmi yapılan kimdir, kimlerdir? Tablonun adının belirttiği gibi, nedimeler mi, küçük prenses mi, yoksa kral ve kraliçe mi? Tablonun mekânı nerededir? Ressamın çalıştığı atelyede mi, yoksa kral ile kraliçenin bulunduğu yerde mi? Acaba iki tablo mu vardır? Biri gördüğümüz, diğeri de görmediğimiz, ama yapıldığını anladığımız. Asıl tablo hangisidir? Öte yandan, kral ile kraliçenin durdukları yer, aynı zamanda bizim de, seyircinin de durduğu yerdir. Las Meninas, bakanın bakılan olduğu ve tablonun kişilerinin arasına katıldığı tek resimdir, ayna kral ile kraliçenin görüntüleriyle birlikte, bizimkini de yansıtmak durumundadır"
| Haberin devamını Yeni Aktüel dergisinin 137. sayısında bulabilirsiniz! |  |
|
